vmv-2

vmv-2.1 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

इदानीम् आन्तरं मृत्योर् लक्षणं कथ्यते स्फुटम् । तच् च वायूदयाज् ज्ञेयं वायुर् घ्राणास्यगोचरः

idānīm āntaraṃ mṛtyor lakṣaṇaṃ kathyate sphuṭam | tac ca vāyūdayāj jñeyaṃ vāyur ghrāṇāsyagocaraḥ

vmv-2.2 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

बाह्यलक्षणमात्रान् न मृत्योः सम्यग् विनिश्चयः । यावद् आध्यात्मिकं सम्यग् लक्षणं नैव निश्चितम्

bāhyalakṣaṇamātrān na mṛtyoḥ samyag viniścayaḥ | yāvad ādhyātmikaṃ samyag lakṣaṇaṃ naiva niścitam

vmv-2.3 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

उभयोर् निश्चयान् मृत्युर् निश्चितः स्यात् परिस्फुटम् । बाह्ये बुद्धिविपर्यासो रोगादेर् अपि संस्कृतेः

ubhayor niścayān mṛtyur niścitaḥ syāt parisphuṭam | bāhye buddhiviparyāso rogāder api saṃskṛteḥ

vmv-2.4 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

पुष्यादिमाससंक्रान्तौ पूर्णमास्यादिपर्वसु । सामान्यलक्षणं मृत्योर् लक्षयेत् प्रातरादितः

puṣyādimāsasaṃkrāntau pūrṇamāsyādiparvasu | sāmānyalakṣaṇaṃ mṛtyor lakṣayet prātarāditaḥ

vmv-2.5 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

निरूपकनरो यत्र दिने कालं निरूपयेत् । तद् आरभ्य दिनं मृत्युर् मितकालात्ययाद् भवेत्

nirūpakanaro yatra dine kālaṃ nirūpayet | tad ārabhya dinaṃ mṛtyur mitakālātyayād bhavet

vmv-2.6 · 32 syllables

समप्रकृतियुक्तानां सर्वप्राणभृतां सदा । नासिकादक्षिणेतरे पुटे प्रत्येकम् आश्रितः

samaprakṛtiyuktānāṃ sarvaprāṇabhṛtāṃ sadā | nāsikādakṣiṇetare puṭe pratyekam āśritaḥ

vmv-2.7 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

वायुर् वहति यामार्धं सूर्यशीतांशुसंज्ञके । अतो विपर्ययात् कल्प्यं मरणादि मनीषिभिः

vāyur vahati yāmārdhaṃ sūryaśītāṃśusaṃjñake | ato viparyayāt kalpyaṃ maraṇādi manīṣibhiḥ

vmv-2.8 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

प्रतिपदं समारभ्य शुक्लां वहति चन्द्रगः । दिनानि त्रीणि पवनः ततः सूर्ये दिनत्रयम्

pratipadaṃ samārabhya śuklāṃ vahati candragaḥ | dināni trīṇi pavanaḥ tataḥ sūrye dinatrayam

vmv-2.9 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

दिनत्रयं पुनश् चन्द्रे ततः सूर्ये दिनत्रयम् । क्रमेणानेन नियमाद् यावत् पञ्चदशी सिता

dinatrayaṃ punaś candre tataḥ sūrye dinatrayam | krameṇānena niyamād yāvat pañcadaśī sitā

vmv-2.10 · 32 syllables

एवं कृष्णं समारभ्य सूर्ये वहति मारुतः । दिनानि त्रीणि पूर्ववद् यावत् पञ्चदशीतरा

evaṃ kṛṣṇaṃ samārabhya sūrye vahati mārutaḥ | dināni trīṇi pūrvavad yāvat pañcadaśītarā

vmv-2.11 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

क्रमस्यास्य विपर्यासात् त्रिभिः पक्षैः सुनिश्चितात् । षड्भिर् मासैर् भवेन् मृत्युर् धर्मम् एव स्मरेत् ततः

kramasyāsya viparyāsāt tribhiḥ pakṣaiḥ suniścitāt | ṣaḍbhir māsair bhaven mṛtyur dharmam eva smaret tataḥ

vmv-2.12 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

पक्षद्वयविपर्यासात् सुहृद्बन्धुविपद् भवेत् । एकपक्षविपर्यासाद् दारुणव्याधिसंभवः

pakṣadvayaviparyāsāt suhṛdbandhuvipad bhavet | ekapakṣaviparyāsād dāruṇavyādhisaṃbhavaḥ

vmv-2.13 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

एकद्वित्रिचतुःपञ्चषड्दिनानि विपर्ययात् । वहेद् वायुर् यदि तदा कल्युद्वेगादि जायते

ekadvitricatuḥpañcaṣaḍdināni viparyayāt | vahed vāyur yadi tadā kalyudvegādi jāyate

vmv-2.14 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

त्रिमार्गगो भवेद् वायुः प्रकृतेः परिवर्जनात् । मध्याह्नात् परतो मृत्युः प्रतीकारविवर्जितः

trimārgago bhaved vāyuḥ prakṛteḥ parivarjanāt | madhyāhnāt parato mṛtyuḥ pratīkāravivarjitaḥ

vmv-2.15 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

संक्रान्तिरहितो वायुर् उभयोर् अपि मार्गयोः । वहेद् यस्य दशाहानि संक्रान्तौ म्रियते हि सः

saṃkrāntirahito vāyur ubhayor api mārgayoḥ | vahed yasya daśāhāni saṃkrāntau mriyate hi saḥ

vmv-2.16 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

विषुवत्क्षणसंप्राप्तौ स्पन्देते यस्य लोचने । तस्य नाशं विजानीयाद् अहोरात्रान् न संशयः

viṣuvatkṣaṇasaṃprāptau spandete yasya locane | tasya nāśaṃ vijānīyād ahorātrān na saṃśayaḥ

vmv-2.17 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

इतश् चेतश् च बहुधा यस्यार्धप्रहरं वहेत् । वायुस् तस्य विजानीयात् पूजनं लाभम् एव च

itaś cetaś ca bahudhā yasyārdhapraharaṃ vahet | vāyus tasya vijānīyāt pūjanaṃ lābham eva ca

vmv-2.18 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

संक्रान्तिपञ्चकं यस्य समतीत्य मुखे वहेत् । वायुस् तस्यार्थनाशः स्याद् उद्वेगो वा भयादि वा

saṃkrāntipañcakaṃ yasya samatītya mukhe vahet | vāyus tasyārthanāśaḥ syād udvego vā bhayādi vā

vmv-2.19 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

वामनासापुटे वायुः संक्रान्तीश् च त्रयोदश । समतीत्य वहेद् यस्य तस्य रोगादि जायते

vāmanāsāpuṭe vāyuḥ saṃkrāntīś ca trayodaśa | samatītya vahed yasya tasya rogādi jāyate

vmv-2.20 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

पुटद्वयं परित्यज्य यदा वक्त्रेण गच्छति । तद् अहर् जीवितं तस्य यदि वज्रसमो ऽप्य् असौ

puṭadvayaṃ parityajya yadā vaktreṇa gacchati | tad ahar jīvitaṃ tasya yadi vajrasamo 'py asau

vmv-2.21 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

मार्गशीर्षस्य संक्रान्तिकालम् आरभ्य मारुतः । पञ्चाहं चेद् वहेत् सूर्ये मृत्युर् अष्टादशाब्दतः

mārgaśīrṣasya saṃkrāntikālam ārabhya mārutaḥ | pañcāhaṃ ced vahet sūrye mṛtyur aṣṭādaśābdataḥ

vmv-2.22 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

अश्वयुङ्माससंक्रान्तिकालम् आरभ्य मारुतः । पञ्चाहं चेद् वहेन् मृत्युर् भवेत् पञ्चदशाब्दतः

aśvayuṅmāsasaṃkrāntikālam ārabhya mārutaḥ | pañcāhaṃ ced vahen mṛtyur bhavet pañcadaśābdataḥ

vmv-2.23 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

श्रावणस्यापि चेद् एवं मृत्युर् द्वादशवर्षतः । ज्येष्ठे ऽपि चेद् भवेद् एवं मृत्युः स्यान् नववर्षतः

śrāvaṇasyāpi ced evaṃ mṛtyur dvādaśavarṣataḥ | jyeṣṭhe 'pi ced bhaved evaṃ mṛtyuḥ syān navavarṣataḥ

vmv-2.24 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

चैत्रमासस्य संक्रान्तिकालम् आरभ्य चेद् वहेत् । पञ्चाहं मारुतो मृत्युः षड्भिर् वर्षैस् तदा भवेत्

caitramāsasya saṃkrāntikālam ārabhya ced vahet | pañcāhaṃ māruto mṛtyuḥ ṣaḍbhir varṣais tadā bhavet

vmv-2.25 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

माघमासस्य संक्रान्तेः पञ्चाहं चेद् वहेन् मरुत् । वर्षत्रयात्ययान् मृत्युर् इति कालविचक्षणाः

māghamāsasya saṃkrānteḥ pañcāhaṃ ced vahen marut | varṣatrayātyayān mṛtyur iti kālavicakṣaṇāḥ

vmv-2.26 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

सर्वत्र द्वित्रिचतुरो वायुश् चेद् दिवसान् वहेत् । अब्दभागैस् तु ते शोध्या यथावद् अनुपूर्वशः

sarvatra dvitricaturo vāyuś ced divasān vahet | abdabhāgais tu te śodhyā yathāvad anupūrvaśaḥ

vmv-2.27 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

एवम् एव वहेच् चन्द्रे वायुश् चेन् मृत्युवर्जिताः । व्याधिदुर्भिक्षकान्तारशोकराजाद्युपद्रवाः

evam eva vahec candre vāyuś cen mṛtyuvarjitāḥ | vyādhidurbhikṣakāntāraśokarājādyupadravāḥ

vmv-2.28 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

सामान्यकालसंबोधः स्फुटो ऽयम् उपदर्शितः । विशेषकालबोधाय गतिर् अन्या प्रदर्श्यते

sāmānyakālasaṃbodhaḥ sphuṭo 'yam upadarśitaḥ | viśeṣakālabodhāya gatir anyā pradarśyate

vmv-2.29 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

समसप्तगते सूर्ये जन्मर्क्षे चन्द्रमा यदि । कालो ऽसौ पौष्णनामेति मृत्युनिर्णयकारकः

samasaptagate sūrye janmarkṣe candramā yadi | kālo 'sau pauṣṇanāmeti mṛtyunirṇayakārakaḥ

vmv-2.30 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

यत्र राशौ नरो जातस् तस्माद् यः सप्तमो ऽपरः । समसप्त इति ख्यातस् तत्रार्कः समसप्तगः

yatra rāśau naro jātas tasmād yaḥ saptamo 'paraḥ | samasapta iti khyātas tatrārkaḥ samasaptagaḥ

vmv-2.31 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

राशौ तत्रैव चन्द्रश् चेज् जन्मनक्षत्रगो भवेत् । पौष्णः कालः स विज्ञेयस् तत्र मृत्योर् निरूपणम्

rāśau tatraiva candraś cej janmanakṣatrago bhavet | pauṣṇaḥ kālaḥ sa vijñeyas tatra mṛtyor nirūpaṇam

vmv-2.32 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

सर्वत्र सूर्यमार्गान्तर्गते सततगामिनि । कालं निरूपयेद् विद्वान् इतरत्र विकालकम्

sarvatra sūryamārgāntargate satatagāmini | kālaṃ nirūpayed vidvān itaratra vikālakam

vmv-2.33 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

यत्र वेलाक्षणे वायोर् गतिर् अन्या प्रवर्तते । तत्र वेलाक्षणे पूर्णे मृत्युर् नास्त्य् अत्र संशयः

yatra velākṣaṇe vāyor gatir anyā pravartate | tatra velākṣaṇe pūrṇe mṛtyur nāsty atra saṃśayaḥ

vmv-2.34 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

पौष्णे काले वहेद् वायुर् दिनार्धं यदि सूर्यगः । वत्सरैर् मनुसंख्यातैर् लक्षयेन् मरणं तदा

pauṣṇe kāle vahed vāyur dinārdhaṃ yadi sūryagaḥ | vatsarair manusaṃkhyātair lakṣayen maraṇaṃ tadā

vmv-2.35 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

दिनम् एकम् अहोरात्रं दिनद्वित्रिचतुष्टयम् । वहेच् चेद् अर्कदिक्शैलषड्वेदाब्दैः क्रमान् मृतिः

dinam ekam ahorātraṃ dinadvitricatuṣṭayam | vahec ced arkadikśailaṣaḍvedābdaiḥ kramān mṛtiḥ

vmv-2.36 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

पञ्चाहं च दशाहं च तथा पञ्चदशाहकम् । वहेच् चेत् त्रिद्व्येकवर्षैर् भवेन् मृत्युर् यथाक्रमम्

pañcāhaṃ ca daśāhaṃ ca tathā pañcadaśāhakam | vahec cet tridvyekavarṣair bhaven mṛtyur yathākramam

vmv-2.37 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

तथैव चेद् वहेद् वायुर् विंशतिं पञ्चविंशतिम् । षड्भिर् मासैस् त्रिभिश् चैव यथासंख्यं भवेन् मृतिः

tathaiva ced vahed vāyur viṃśatiṃ pañcaviṃśatim | ṣaḍbhir māsais tribhiś caiva yathāsaṃkhyaṃ bhaven mṛtiḥ

vmv-2.38 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

षट्सप्ताष्टाविंशतिं चेद् ऊनत्रिंशद्दिनं वहेत् । स्याद् द्व्येकमासैः पक्षेण दिग्दिनैश् च क्रमान् मृतिः

ṣaṭsaptāṣṭāviṃśatiṃ ced ūnatriṃśaddinaṃ vahet | syād dvyekamāsaiḥ pakṣeṇa digdinaiś ca kramān mṛtiḥ

vmv-2.39 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

त्रिंशत् तु चैकत्रिंशच् च द्वात्रिंशद् दिवसान् यदि । पञ्चत्रिद्विदिनैर् मृत्युर् यथासंख्यं भवेत् तदा

triṃśat tu caikatriṃśac ca dvātriṃśad divasān yadi | pañcatridvidinair mṛtyur yathāsaṃkhyaṃ bhavet tadā

vmv-2.40 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

त्रयस्त्रिंशद्दिनं यावत् सूर्ये चेद् वाति मारुतः । तस्मिन्न् एव दिने मृत्युर् विष्णोर् अपि न संशयः

trayastriṃśaddinaṃ yāvat sūrye ced vāti mārutaḥ | tasminn eva dine mṛtyur viṣṇor api na saṃśayaḥ

vmv-2.41 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

पञ्चाहपञ्चविंशत्योर् अन्तरालेषु वासराः । नोक्ताः षोडशसंख्या ये तेषां शोधनम् उच्यते

pañcāhapañcaviṃśatyor antarāleṣu vāsarāḥ | noktāḥ ṣoḍaśasaṃkhyā ye teṣāṃ śodhanam ucyate

vmv-2.42 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

षड्दिनं चेत् त्रिभिर् वर्षैश् चतुर्विंशतिवर्जितैः । सप्ताहं चेत् त्रिभिर् वर्षैः पूर्वोक्तद्विगुणोनितैः

ṣaḍdinaṃ cet tribhir varṣaiś caturviṃśativarjitaiḥ | saptāhaṃ cet tribhir varṣaiḥ pūrvoktadviguṇonitaiḥ

vmv-2.43 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

अष्टाहं चेत् त्रिभिर् वर्षैर् द्वासप्ततिदिनोनितैः । नवाहं चेत् त्रिभिर् वर्षैः षण्णवतिदिनोनितैः

aṣṭāhaṃ cet tribhir varṣair dvāsaptatidinonitaiḥ | navāhaṃ cet tribhir varṣaiḥ ṣaṇṇavatidinonitaiḥ

vmv-2.44 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

वहेद् एकादशाहं चेन् मारुतः सूर्यगोचरः । चतुर्विंशतिरात्रोनान् मृत्युर् वर्षद्वयाद् भवेत्

vahed ekādaśāhaṃ cen mārutaḥ sūryagocaraḥ | caturviṃśatirātronān mṛtyur varṣadvayād bhavet

vmv-2.45 · 32 syllables

द्वादशाहं वर्षद्वयात् पूर्वोक्तद्विगुणोनितात् । त्रयोदशाहं द्विवर्षाद् द्वासप्ततिदिनोनितात्

dvādaśāhaṃ varṣadvayāt pūrvoktadviguṇonitāt | trayodaśāhaṃ dvivarṣād dvāsaptatidinonitāt

vmv-2.46 · 32 syllables

चतुर्दशाहं द्विवर्षात् षण्णवतिदिनोनितात् । षोडशदिनवाहेन द्वादशोनैकवर्षतः

caturdaśāhaṃ dvivarṣāt ṣaṇṇavatidinonitāt | ṣoḍaśadinavāhena dvādaśonaikavarṣataḥ

vmv-2.47 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

वहेत् सप्तदशाहं चेद् वायुः सूर्यैकगोचरः । चतुर्विंशत्यहन्यूनाद् वर्षान् मृत्युर् उदीरितः

vahet saptadaśāhaṃ ced vāyuḥ sūryaikagocaraḥ | caturviṃśatyahanyūnād varṣān mṛtyur udīritaḥ

vmv-2.48 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

अष्टादशाहं षट्त्रिंशद्दिनन्यूनैकवर्षतः । ऊनविंशति चेद् अष्टचत्वारिंशद्दिनोनितात्

aṣṭādaśāhaṃ ṣaṭtriṃśaddinanyūnaikavarṣataḥ | ūnaviṃśati ced aṣṭacatvāriṃśaddinonitāt

vmv-2.49 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

एकविंशति षड्मासात् षड्वासरवियोजितात् । द्वाविंशतिं चेत् षड्मासैर् द्वादशाहविवर्जितैः

ekaviṃśati ṣaḍmāsāt ṣaḍvāsaraviyojitāt | dvāviṃśatiṃ cet ṣaḍmāsair dvādaśāhavivarjitaiḥ

vmv-2.50 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

त्रयोविंशत्यहर्वाहे ऽष्टादशाहविवर्जितात् । चतुर्विंशत्यहर्वाहे चतुःषट्कदिनोनितात्

trayoviṃśatyaharvāhe 'ṣṭādaśāhavivarjitāt | caturviṃśatyaharvāhe catuḥṣaṭkadinonitāt

vmv-2.51 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

त्रयस्त्रिंशद्दिनेष्व् एवं मृत्युलक्षणसंभवः । वायूदयवशाज् ज्ञेयो नात ऊर्ध्वम् असंभवात्

trayastriṃśaddineṣv evaṃ mṛtyulakṣaṇasaṃbhavaḥ | vāyūdayavaśāj jñeyo nāta ūrdhvam asaṃbhavāt

vmv-2.52 · scans as sragdharā (21·21·21·21)

आदौ कृत्वा दिनार्धं सकलदिनम् अथा-हर्निशं यावद् एव तस्माद् अह्नोर् द्वयं च त्रिदिनम् अथ चतुर्-वासरान् व्याप्य यावत् । प्राणो नाड्याश्रितो यो वहति दिनपतेर् उद्गमे सव्यहीने तस्मिन् विज्ञेयम् एतद् भुवनरविदिशो मङ्गलं षट् चतुष्कम्

ādau kṛtvā dinārdhaṃ sakaladinam athā-harniśaṃ yāvad eva tasmād ahnor dvayaṃ ca tridinam atha catur-vāsarān vyāpya yāvat | prāṇo nāḍyāśrito yo vahati dinapater udgame savyahīne tasmin vijñeyam etad bhuvanaravidiśo maṅgalaṃ ṣaṭ catuṣkam

vmv-2.53 · scans as sragdharā (21·21·21·21)

पञ्चभ्यः पञ्चविंशद्दिवसगतिर् इहा-रोहते पञ्चवृद्ध्या तस्माद् एकोत्तरेण त्रिगुणितदशकं त्र्युत्तरं यावद् एव । काले पौष्णे समास् तास् त्रिनयनशशिनः षट्त्रियुग्मेन्दवो ये मासास् ते ऽहानि शेषास् तिथिदिगिषुगुण-द्वीन्दवो जीवितस्य

pañcabhyaḥ pañcaviṃśaddivasagatir ihā-rohate pañcavṛddhyā tasmād ekottareṇa triguṇitadaśakaṃ tryuttaraṃ yāvad eva | kāle pauṣṇe samās tās trinayanaśaśinaḥ ṣaṭtriyugmendavo ye māsās te 'hāni śeṣās tithidigiṣuguṇa-dvīndavo jīvitasya

vmv-2.54 · scans as anuṣṭubh (8·8·8·8)

त्रिपुटं चक्रम् आलिख्य सप्तत्रिंशद्गृहान्वितम् । आयुषः प्राणवायोश् च दिनान्य् अङ्कक्रमाल् लिखेत्

tripuṭaṃ cakram ālikhya saptatriṃśadgṛhānvitam | āyuṣaḥ prāṇavāyoś ca dināny aṅkakramāl likhet

vmv-2.55 · scans as vasantatilakā (14·14·14·14)

इत्य् आन्तराण्य् अपि मया कथितानि मृत्योर् लिङ्गान्य् अरिष्टम् इति चापरनामकानि । विज्ञाय तानि सपदि त्वरितैर् विधेयो ध्यानादिभिर् मरण-वञ्चन एव यत्नः

ity āntarāṇy api mayā kathitāni mṛtyor liṅgāny ariṣṭam iti cāparanāmakāni | vijñāya tāni sapadi tvaritair vidheyo dhyānādibhir maraṇa-vañcana eva yatnaḥ